ప్రోగ్రెస్ అవుతున్నా, సాటిస్‌ఫాక్షన్ ఎందుకు తగ్గిపోతుంది?

రవి గారికి జీవితంలో అన్నీ ఉన్నాయి. హైదరాబాద్‌లో IT కంపెనీలో సీనియర్ మేనేజర్. నెలకు మంచి ప్యాకేజీ. గచ్చిబౌలిలో కొత్త ఫ్లాట్. BMW కారు. అయినా ఏదో తప్పిపోతున్నట్టు అనిపిస్తుంది అతనికి. ప్రతి ఆదివారం ఉదయం లేచి కిటికీలో నుండి బయటకు చూసినప్పుడు, గుండె ఏదో వెతుకుతుందంటాడు. కానీ ఏమి వెతుకుతుందో అతనికే తెలియదు.

ఈ రవి మాత్రమే కాదు. 1978లో అమెరికాలో జరిగిన ఒక ప్రసిద్ధ అధ్యయనంలో, లాటరీ గెలిచిన వ్యక్తులు – కోట్లు గెలిచినవారు – ఒక సంవత్సరం తర్వాత వారు లాటరీ గెలవకముందు ఉన్న అదే ఆనంద స్థాయికి తిరిగి వచ్చేసారట. ఇంకా ఆశ్చర్యకరం ఏమిటంటే, రోజూ చిన్న చిన్న విషయాల నుండి వారు పొందే ఆనందం కూడా తగ్గిపోయిందట. అంటే, కాఫీ తాగడం, స్నేహితులతో కబుర్లు చెప్పుకోవడం, సినిమా చూడటం – ఇవన్నీ ఇంకా ఆనందాన్ని ఇవ్వవట లేదు వారికి.​

మీరు ఎప్పుడైనా ఆలోచించారా – మీకు ప్రమోషన్ వచ్చినప్పుడు, కొత్త ఫోన్ కొన్నప్పుడు, కలల ఇంటిలోకి మారినప్పుడు – ఆ ఆనందం ఎంత రోజులు ఉంది? రెండు వారాలు? ఒక నెల? తర్వాత మళ్ళీ అదే రొటీన్, అదే బోరింగ్, అదే అసంతృప్తి. మనం ఎంత పైకి ఎక్కినా, తృప్తి మాత్రం ఎందుకు మనతో రావడం లేదు? ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం తెలుసుకుందాం.​

ఈ గణాంకం చెప్పేది మనం అనుకోనిది

విజయవాడలో ఒక చిన్న టిఫిన్ సెంటర్ నడిపేవాడు సురేష్. రోజూ తెల్లవారుజామున 5 గంటలకు లేచి, ఇడ్లీలు చేసేవాడు. అతనికి ఒకే కల – హైదరాబాద్‌లో పెద్ద రెస్టారెంట్ పెట్టాలి. 10 సంవత్సరాల కష్టం తర్వాత, అతని కల నెరవేరింది. బంజారా హిల్స్‌లో ఆర్పీఎస్‌ని పెట్టాడు. ప్రారంభ దినాల్లో చాలా సంతోషంగా ఉన్నాడు. కానీ ఆరు నెలల తర్వాత? అతను కొత్త కలలు కనడం మొదలుపెట్టాడు – చైన్ ఆఫ్ రెస్టారెంట్స్, బెంగళూరులో బ్రాంచ్, ఫ్రాంచైజీ మోడల్.​

ఇదే మన మెదడు యొక్క స్వభావం. మనం ఏదైనా సాధించగానే, మన మెదడు దానికి అలవాటు పడిపోతుంది. అది “న్యూ నార్మల్” అవుతుంది. స్వీడన్‌లో 2020లో జరిగిన పరిశోధనలో కనిపించిందేమిటంటే, లాటరీ గెలిచిన వ్యక్తులు 5 నుండి 22 సంవత్సరాల తర్వాత కూడా జీవిత సంతృప్తిలో కొంత పెరుగుదల చూపించారు. కానీ వారి రోజువారీ ఆనందం? అది పెరగలేదు. అంటే, వారికి డబ్బు ఉంది, లగ్జరీ ఉంది, కానీ ఉదయం లేచినప్పుడు గుండెల్లో ఆ తీపి ఆనందం లేదు.​

అమెరికా జాతీయ సర్వేల్లో కనుగొన్నారు – డబ్బు మరియు ఆనందం మధ్య సహసంబంధం కేవలం 0.12 నుండి 0.18 మాత్రమే. దీని అర్థం? జీతం రెట్టింపు అయినా, మీ ఆనందం 10-15% మాత్రమే పెరుగుతుంది. యూరప్‌లో ఇది మరింత తక్కువ – కేవలం 6-15% మాత్రమే.​

ఇక్కడ అసలు విషయం ఏమిటంటే – మన మెదడు ఒక “సెట్ పాయింట్” కలిగి ఉంటుంది. థర్మోస్టాట్ లాగా. ఎంత వేడిగా ఉన్నా, చల్లగా ఉన్నా, కొద్ది సేపటికి మళ్ళీ సామాన్య ఉష్ణోగ్రతకు వస్తుంది. మన ఆనందం కూడా అలాగే. పెద్ద సంతోషమైనా, పెద్ద బాధైనా, కొంత కాలం తర్వాత మళ్ళీ మన సహజ స్థితికి వస్తాం.​

నిజమైన అనుభవం – ప్రియాంక కథ

ప్రియాంక విశాఖపట్నంలో ఒక మధ్యతరగతి కుటుంబంలో పెరిగింది. స్కూల్ రోజుల్లో ఆమె క్లాస్‌లో పక్కన కూర్చునే అమీషా క్యాంటీన్‌లో పిజ్జా తింటే, ఆమె ఆలూ పరోటా తింటూ చూస్తుంది. అమీషా కొత్త స్మార్ట్‌ఫోన్ తీసుకొస్తే, ప్రియాంక తన పాత ఫీచర్ ఫోన్‌ని జేబులో దాచుకుంటుంది. “నాకెప్పుడైనా మంచి జాబ్ వస్తే, నేను కూడా అలా జీవిస్తాను” అనుకునేది.

10 సంవత్సరాల తర్వాత, ప్రియాంక హైదరాబాద్‌లో IT కంపెనీలో సీనియర్ సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీర్. నెలకు లక్ష రూపాయలు జీతం. ఫైనాన్షియల్ డిస్ట్రిక్ట్‌లో 2BHK. iPhone. వారాంతాల్లో మాల్స్‌లో షాపింగ్. కానీ ఏదో లోటు. ఆఫీస్ క్యాబిన్‌లో కూర్చుని చూస్తే, పక్కన కూర్చున్న సీనియర్ మేనేజర్ ఎక్కువ జీతం తీసుకుంటున్నట్టు అనిపిస్తుంది. ఆమె ఫ్లాట్ 1000 చదరపు అడుగులు, పక్కవాటి ఫ్లాట్ 1200 చదరపు అడుగులు. ఆమె కారు మార్చుకోవాలని అనుకుంటుంది. విదేశాల్లో మాస్టర్స్ చేయాలని కలలు కంటోంది.​

మన మెదడు చేసేది ఇదే. మనం ఎప్పుడూ పోల్చుకుంటూనే ఉంటాం. మొదట్లో, ప్రియాంక తన స్కూల్ రోజుల్ని గుర్తుచేసుకుని సంతోషించింది. కానీ మన మెదడు త్వరగా అలవాటు పడిపోతుంది. ఇప్పుడు ఆమె తన వర్తమాన స్థితిని “న్యూ బేస్‌లైన్”గా స్వీకరించింది మరియు ఇంకా ఎక్కువ కోసం వెతుకుతోంది.​

ఇది “హెడోనిక్ అడాప్టేషన్” లేదా “హెడోనిక్ ట్రెడ్‌మిల్”. మనం ట్రెడ్‌మిల్‌పై పరుగెత్తుతున్నట్టు. ఎంత పరిగెత్తినా, మనం అదే చోట ఉంటాం. లక్ష్యాలు సాధిస్తూనే ఉంటాం, కానీ తృప్తి ఎప్పుడూ రాదు.​

ప్రజలు తప్పుగా అర్థం చేసుకునేది

మన సమాజంలో ఒక పెద్ద నమ్మకం ఉంది – “డబ్బు వస్తే ఆనందం వస్తుంది. విజయం సాధిస్తే సంతోషం వస్తుంది”. తల్లిదండ్రులు పిల్లలతో చెప్తారు, “బాగా చదువుకో, మంచి జాబ్ వస్తుంది, మంచి జీవితం ఉంటుంది.” కానీ నిజం వేరు.​

మొదటి తప్పు అవగాహన: “ఎక్కువ డబ్బు = ఎక్కువ ఆనందం”​

గుంటూరులో ఒక టీచర్ నెలకు 40,000 రూపాయలు సంపాదిస్తే, అతనికి కొంత ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఉండవచ్చు. కానీ హైదరాబాద్‌లో ఒక IT ప్రొఫెషనల్ నెలకు 2 లక్షలు సంపాదించినా, అతనికి అంతగా సంతోషం ఉండకపోవచ్చు. ఎందుకంటే, జీతం పెరిగేకొద్దీ మన ఆకాంక్షలు కూడా పెరుగుతాయి. మన ఖర్చులు పెరుగుతాయి. మన పోలికలు మారుతాయి.​

పరిశోధనలు చెప్తున్నాయి – పేదరికం నుండి మధ్యతరగతికి వచ్చేటప్పుడు ఆనందం బాగా పెరుగుతుంది. కానీ మధ్యతరగతి నుండి ధనికులుగా మారినప్పుడు? ఆ పెరుగుదల చాలా తక్కువ. అంటే, 20,000 నుండి 50,000 రూపాయల జీతం వస్తే ఆనందం బాగా పెరుగుతుంది. కానీ 1 లక్ష నుండి 2 లక్షలు అయినా, ఆనందంలో పెద్ద తేడా ఉండదు.​

రెండవ తప్పు అవగాహన: “లక్ష్యం చేరుకుంటే సంతృప్తి వస్తుంది”​

హైదరాబాద్ యూనివర్సిటీలో చదువుకున్న రాజేష్‌కు ఒక లక్ష్యం ఉంది – IAS అవ్వాలి. మూడు సంవత్సరాలు కష్టపడ్డాడు. రోజూ 12 గంటలు చదివాడు. స్నేహితులతో కలవడం మానేశాడు. సినిమాలు చూడడం మానేశాడు. చివరికి నాలుగో ప్రయత్నంలో క్లియర్ అయ్యాడు. ట్రైనింగ్ పూర్తి చేసి, ఫస్ట్ పోస్టింగ్ వచ్చింది.​

మొదటి రెండు నెలలు? చాలా సంతోషం. తల్లిదండ్రులు గర్వపడ్డారు. బంధువులందరూ అభినందించారు. ఊరంతా మెచ్చుకుంది. కానీ ఆరు నెలల తర్వాత? రోజువారీ ఆఫీస్ రొటీన్, ఫైళ్ళు, మీటింగ్స్, రాజకీయ ఒత్తిళ్ళు. అతనికి అనిపించింది – “ఇదా నేను కల కన్నది?”​

పరిశోధనలు చెప్తున్నాయి – లక్ష్యం సాధించలేకపోతే నిరాశ వస్తుంది. కానీ లక్ష్యం సాధించినా, ఆ ఆనందం చాలా తాత్కాలికం. మన మెదడు త్వరగా అలవాటు పడిపోతుంది మరియు కొత్త లక్ష్యాల కోసం వెతుకుతుంది.​

మూడవ తప్పు అవగాహన: “భౌతిక వస్తువులు స్థిరమైన ఆనందాన్ని ఇస్తాయి”​

బెంగళూరులో ఉద్యోగం చేసే స్నేహ చాలా కాలంగా iPhone కోసం ఎదురు చూస్తోంది. చివరికి కొత్త మోడల్ కొన్నది. మొదటి వారం? ఫోన్‌ని చేతిలో పట్టుకుని చూస్తూనే ఉంది. స్నేహితులకు చూపిస్తోంది. ఫోటోలు తీస్తోంది. రెండో వారం? ఇంకా హ్యాపీ. మూడో వారం? అది ఆమె జేబులో ఉండే సాధారణ ఫోన్ అయిపోయింది.​

ఇది “మెటీరియల్ అడాప్టేషన్”. మనం కొత్త వస్తువులు కొనుక్కున్నప్పుడు, మొదట్లో చాలా సంతోషంగా ఉంటాం. కానీ కొద్ది రోజుల్లోనే అవి మన రోజువారీ జీవితంలో భాగం అవుతాయి. అప్పుడు వాటి విలువ తగ్గిపోతుంది. మనం మళ్ళీ కొత్త వస్తువుల కోసం చూస్తాం.​

కానీ, అనుభవాలు వేరు. ముంబై ట్రిప్, స్నేహితులతో కలిసి ట్రెక్కింగ్, కచేరీకి వెళ్ళడం – ఈ జ్ఞాపకాలు చాలా కాలం మనస్సులో ఉంటాయి. అవి ఆనందాన్ని ఇస్తూనే ఉంటాయి.​

నాలుగో తప్పు అవగాహన: “ఇతరులతో పోల్చుకోవడం మంచిది – అది మనల్ని మోటివేట్ చేస్తుంది”​

విజయవాడలో ఒక యువకుడు కృష్ణ. అతని స్నేహితుడు రాఘవ్ ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌లో అందమైన ఫోటోలు పెడతాడు – విదేశాల టూర్స్, లగ్జరీ రెస్టారెంట్స్, బ్రాండెడ్ బట్టలు. కృష్ణకు అసూయగా ఉంటుంది. అతను కూడా అలాంటి లైఫ్‌స్టైల్ కోసం ఎక్కువ గంటలు పని చేస్తాడు. జీతం పెంచుకోడానికి జాబ్ మారుతాడు. కానీ ఎంత సాధించినా, అతను ఎప్పుడూ రాఘవ్‌తో పోల్చుకుంటూనే ఉంటాడు. అందుకే అతనికి ఎప్పుడూ సంతృప్తి రాదు.​

సోషల్ మీడియా యుగంలో ఇది పెద్ద సమస్య. మనం ఇతరుల జీవితాల “హైలైట్ రీల్”ని చూస్తాం. వారి కష్టాలు, బాధలు, సమస్యలు కనిపించవు. మనం మన సాధారణ జీవితాన్ని వారి అద్భుతమైన జీవితాలతో పోల్చుకుంటాం. అప్పుడు మనకి అసంతృప్తి పెరుగుతుంది.​

గుర్తుంచుకోవలసినవి

1. ప్రతి విజయం తాత్కాలికమైన ఆనందాన్ని మాత్రమే ఇస్తుంది​

హైదరాబాద్‌లో ఒక రియల్ ఎస్టేట్ డెవలపర్ అనిల్. అతను పెద్ద ప్రాజెక్ట్ పూర్తి చేసి, మంచి లాభం సంపాదించాడు. ఆనందంగా ఉన్నాడు – రెండు వారాలు. తర్వాత మళ్ళీ ఆలోచనలు మొదలయ్యాయి – తదుపరి ప్రాజెక్ట్ ఏమిటి? కాంపిటీటర్లు ఏమి చేస్తున్నారు?​

ఇది చెడ్డది కాదు. ఇది మన మెదడు యొక్క సహజ ప్రక్రియ. కానీ ఇది గుర్తుంచుకుంటే, మనం అవాస్తవిక అంచనాలు పెట్టుకోము. “ఈ ప్రమోషన్ వస్తే నా జీవితం పూర్తిగా మారుతుంది” అని అనుకోము. బదులుగా, “ఈ ప్రమోషన్ కొంతకాలం ఆనందం ఇస్తుంది, కానీ అది నిరంతరం కాదు” అని అర్థం చేసుకుంటాం.​

2. ప్రక్రియ లక్ష్యం కంటే ముఖ్యం​

చెన్నైలో ఒక మ్యూజిషియన్ అర్జున్. అతనికి ఒక పెద్ద కల – ఏఆర్ రెహమాన్‌తో పని చేయాలి. అతను ప్రతిరోజూ 6 గంటలు ప్రాక్టీస్ చేస్తాడు. కానీ అతను ఆ ప్రాక్టీస్‌ని ఎంజాయ్ చేస్తాడు. సంగీతంలో లయబద్ధంగా ఉండటం, కొత్త రాగాలను నేర్చుకోవడం – ఇవి అతనికి ఆనందం ఇస్తాయి.​

పరిశోధనలు చెప్తున్నాయి – లక్ష్యం చేరుకునేందుకు మనం చేసే ప్రయత్నాల నుండి ఆనందం తీసుకుంటే, మన మొత్తం సంతృప్తి పెరుగుతుందని. ఫలితంపై మాత్రమే దృష్టి పెడితే, ఫలితం వచ్చినా ఆనందం తక్కువగా ఉంటుంది.​

3. సంబంధాలు మరియు అనుభవాలలో పెట్టుబడి పెట్టండి​

పూణేలో ఒక కారు కొనుక్కున్న వ్యక్తి, ఆరు నెలల తర్వాత దాని గురించి పెద్దగా ఆలోచించడు. కానీ గోవాలో స్నేహితులతో కలిసి గడిపిన వారాంతం గురించి సంవత్సరాల తర్వాత కూడా మాట్లాడతాడు, నవ్వుతాడు.​

భౌతిక వస్తువులకు మనం త్వరగా అలవాటు పడిపోతాం. కానీ అనుభవాలు, సంబంధాలు – ఇవి కాలం చెల్లని ఆనందాన్ని ఇస్తాయి. తల్లితండ్రులతో గడిపిన సమయం, భార్యాభర్తలతో సంభాషణ, పిల్లలతో ఆడుకోవడం, స్నేహితులతో కలిసి నవ్వుకోవడం – ఇవి నిజమైన సంతృప్తిని ఇస్తాయి.​

4. కృతజ్ఞత ప్రాక్టీస్ చేయండి

శ్రీకాకుళం నుండి వచ్చిన ఒక విద్యార్థి లక్ష్మి, హైదరాబాద్‌లో ఉద్యోగం సంపాదించింది. ప్రతి ఆదివారం, ఆమె తన నోట్‌బుక్‌లో రాస్తుంది – ఈ వారం నాకు ఏమి మంచి జరిగింది? చిన్న విషయాలు – బస్ టైమ్‌కి వచ్చింది, కొలీగ్ సహాయం చేసింది, అమ్మ ఫోన్ చేసింది, మంచి లంచ్ తిన్నాను.

ఈ సాధారణ ప్రాక్టీస్ ఆమె దృష్టిని మార్చింది. ఆమె ఏమి లేదో కాకుండా, ఏమి ఉందో చూడటం నేర్చుకుంది. ఇది ఆమె మొత్తం సంతృప్తి స్థాయిని పెంచింది.​

5. పోలికల ఉచ్చును తెగగొట్టండి​

మనం ఇతరులతో పోల్చుకునేది సహజం. కానీ అది మన ఆనందాన్ని దోచుకుంటుంది. బదులుగా, మనం మనతో పోల్చుకుంటే బాగుంటుంది – ఐదు సంవత్సరాల క్రితం నేను ఎలా ఉన్నాను? ఇప్పుడు నేను ఎలా ఉన్నాను? నేను ఎంత ముందుకు వచ్చాను?​

కాకినాడలో ఒక ఉపాధ్యాయుడు రమణ. అతను తన సోదరుడితో పోల్చుకోవడం మానేశాడు – సోదరుడు ప్రైవేట్ కంపెనీలో పని చేస్తున్నాడు, ఎక్కువ జీతం తీసుకుంటున్నాడు. బదులుగా, రమణ తను చేసే పనిపై దృష్టి పెట్టడం మొదలుపెట్టాడు – విద్యార్థుల జీవితాల్లో తను సృష్టిస్తున్న ప్రభావం. ఇది అతని సంతృప్తిని పెంచింది.

6. జీవిత నాణ్యత > జీవిత ప్రమాణం

నెల్లూరులో ఒక డాక్టర్ ప్రసాద్. అతనికి చాలా రోగులు వస్తారు. బాగా సంపాదిస్తాడు. కానీ రోజూ 14 గంటలు పని చేస్తాడు. కుటుంబంతో సమయం గడపడం లేదు. ఆరోగ్యం పాడైపోతుంది. ఒక రోజు గుండెలో నొప్పి వచ్చి ఆసుపత్రిలో చేరాడు. అక్కడ పడుకుని ఆలోచించాడు – నేను ఏం చేస్తున్నాను?

ఇప్పుడు అతను తన ప్రాక్టీస్ సమయాన్ని తగ్గించుకున్నాడు. ఆదివారాలు సెలవు తీసుకుంటాడు. కుటుంబంతో సమయం గడుపుతాడు. జీతం కొంచెం తగ్గింది, కానీ సంతృప్తి పెరిగింది.

7. ప్రస్తుతాన్ని జీవించండి

మనం చాలామంది గతం గురించి ఆలోచిస్తూ లేదా భవిష్యత్తు గురించి ఆందోళన చెందుతూ ఉంటాం. ప్రస్తుతాన్ని మిస్ అవుతాం. ఉదయం కాఫీ తాగుతున్నప్పుడు ఆ రుచిని అనుభవించడం లేదు – బదులుగా ఆఫీస్ మీటింగ్ గురించి ఆలోచిస్తున్నాం. పిల్లలతో ఆడుతున్నప్పుడు ఆ క్షణాన్ని ఎంజాయ్ చేయడం లేదు – బదులుగా ఫోన్‌లో మెసేజ్‌లు చెక్ చేస్తున్నాం.

ప్రస్తుతాన్ని పూర్తిగా జీవించడం నేర్చుకుంటే, మన సంతృప్తి స్థాయి పెరుగుతుంది. ప్రతి క్షణాన్ని పూర్తిగా అనుభవించడం – అదే నిజమైన ఆనందం.​

విజయవంతమైన జీవితం మరియు సంతృప్తికరమైన జీవితం – ఈ రెండూ వేరు. మనం విజయం కోసం పరిగెడుతున్నాం, కానీ సంతృప్తిని వెతుకుతున్నాం. విజయం బాహ్యం, సంతృప్తి అంతరంగికం. విజయాన్ని ఇతరులు కొలుస్తారు, సంతృప్తిని మనమే అనుభవిస్తాం.

మన మెదడు రూపొందించబడింది ఎప్పుడూ ఎక్కువ కోసం వెతకడానికి. ఇది మన పూర్వీకుల మనుగడకు సహాయపడింది. కానీ ఆధునిక ప్రపంచంలో, ఇది మన శ్రేయస్సును తగ్గిస్తోంది. మనం ఎంత సాధించినా, ఎప్పుడూ తక్కువగానే అనిపిస్తుంది.​

కానీ ఇది మనం నియంత్రించలేమని కాదు. మనం స్పృహతో ప్రయత్నించినట్లయితే, ప్రగతి మరియు సంతృప్తి రెండూ సాధ్యమే. అసలు రహస్యం – గమ్యంపై కాకుండా, ప్రయాణంపై దృష్టి పెట్టడం. ఫలితాలపై కాకుండా, ప్రక్రియపై దృష్టి పెట్టడం. కొలిచే విజయంపై కాకుండా, అనుభవించే ఆనందంపై దృష్టి పెట్టడం.​

“సంతోషం గమ్యం కాదు, ప్రయాణం. కొండపైకి ఎక్కడమే సంతోషం, కొండ శిఖరం కాదు. ఎందుకంటే శిఖరం చేరుకున్న వెంటనే, మన మెదడు తదుపరి కొండ కోసం వెతుకుతుంది. కానీ ప్రతి అడుగు వేసేటప్పుడు ఆ క్షణాన్ని అనుభవిస్తే, జీవితమంతా సంతోషంతో నిండిపోతుంది

ఈ టాపిక్‌తో కనెక్ట్ అయిన మరో ఆర్టికల్ ఇది → [నిజం చెప్పలేక ఫేక్ స్మైల్ వేసుకోవడం అలసటగా అనిపిస్తుందా?]